Prof. Dr. P.J.D. Drenth: Gevaarlijke eenzijdigheid

20-10-2015

Prof. Dr. P.J.D. Drenth: Gevaarlijke eenzijdigheid

De organisatietheorie creëert van tijd tot tijd tegengestelde opties voor gedrag of beleid. Men wordt dan door de aangetoonde (of vermeende) aantrekkelijkheid van de ene pool min of meer in de richting van die pool geduwd, uiteraard ten koste van die andere “tegengestelde” pool. We plaatsten hier niet zonder reden aanhalingstekens bij het woord tegengesteld. Maar al te vaak namelijk blijkt er helemaal geen sprake te zijn van een tegenstelling en hoeft veel aandacht voor de ene optie helemaal geen verwaarlozing van de andere optie te betekenen.

 

Het klassieke voorbeeld hiervan is het onderscheid taakgericht en sociaal-emotioneel leiderschap, in het oorspronkelijke aan de Ohio State University uitgevoerde onderzoek aangeduid met de termen ‘initiating structure’ en ‘consideration’: is het gedrag van de leider meer gericht op het definiëren en structureren van de taken van de ondergeschikte met het oog op het bereiken van groepsresultaten (lees: productie), of op het ontwikkelen van wederzijds vertrouwen en goede onderlinge relaties? De leider moest a.h.w. kiezen tussen die oriëntaties. Nader onderzoek wees echter uit dat het hier helemaal niet gaat om een tegenstelling, maar om onafhankelijke dimensies in leiderschapsgedrag. Dat wil zeggen dat je op beide aspecten tegelijk hoog of laag kunt scoren. Dit heeft onder andere geleid tot de befaamde matrix van Blake met de twee onafhankelijke dimensie en de  1.1, 1.9, 9.1 en 9.9 leiderschapstijlen. De laatste (9.9) met zowel een sterk taak- als mensgericht karakter zou dan de beste zijn.

 

Een tweede voorbeeld heeft betrekking op nog een andere managementstijl. Is die behoudend, voorzichtig, risico-loos, aandacht voor het correct in acht nemen van de regels en meer gericht op ‘op de winkel passen’, of is die innovatief, durvend, risico-vol en gericht op ontwikkeling en vernieuwing? Het lijkt op de klassieke tegenstelling behoudend versus progressief. En dan gaat vandaag de dag uiteraard de voorkeur uit naar het laatste. Innovatie heeft de hoogste prioriteit. Innovatieve vaardigheden staan hoog op de eisenlijst voor de selectie van leiders en managers.

 

En deze voorkeur is ook best begrijpelijk. We kennen allen de uitspraak ‘als je minder snel verandert dan je omgeving is het einde nabij’. Stilstaan is inderdaad vaak achteruitgaan.  Maar ook hier dreigt eenzijdigheid. In de Regulatory Focus Theory (RFT), die Higgins eind vorige eeuw ontwikkelde, heten deze twee oriëntaties de preventie-oriëntatie (het zich houden aan de regels en afspraken en het voorkomen van fouten) en de promotie-oriëntatie (nieuwe dingen proberen, risico’s durven te lopen). Higgins wijst op het belang van beide. Dit werd in ons land ook nog eens bevestigd door het onderzoek van de Leidse onderzoeksgroep van prof. Naomi Ellemers (en met name de promovenda Dagmar Beudeker), waarin het effect van beide oriëntaties op organisatie-prestaties is getoetst. In studies onder werkcoaches van UWV-werkbedrijven in Nederland, en onder leiding gevenden van sociale diensten in Nederland bleek de promotie-oriëntatie wel een positief verband te hebben met initiatieven die werden ontplooid, maar niet met de objectieve werkprestaties. En dat laatste was wél het geval voor de preventie-oriëntatie; die had wel een positieve relatie met output. Een verder opvallend resultaat was dat interventies (trainingen) gericht op de promotie-oriëntatie niet, maar interventies gericht op preventie-oriëntatie wél tot prestatieverbetering leidden.

 

Zo zien we ook hier: een eenzijdige nadruk op het vandaag de dag zo populaire innoveren, creatief veranderen en risico’s durven nemen, zonder de even noodzakelijke aandacht voor goede regels en afspraken en de verantwoordelijkheid zich daaraan te houden, en zonder de zorg voor een goede administratie en controle gericht op het vermijden van fouten, kan ineffectief en contra-productief zijn.

 

Prof. Dr. P.J.D. Drenth

Artikel delen:


  • Baderie
  • Expert
  • Bakker Bart
  • De Bijenkorf
  • Gall & Gall
  • Gemeente Amsterdam
  • Flevoziekenhuis
  • Rijnland Zorggroep
  • Karwei
  • ABN AMRO
  • Rivera Maison
  • KLM
  • Vereniging Eigen Huis
  • de Goudse
  • Hunkemöller
  • Waterlandziekenhuis
  • Ikazia
  • EWP
  • Magenta
  • Curves
  • Gebrit
  • PasMaarToe trainingen
  • EMTÉ supermarkten
  • Het gezonde net
  • Maasstad ziekenhuis
  • Euretco
  • Team Kappers
  • Cosmo Hairstyling
  • BrainWash Kappers
  • Yes! Salons
  • PW Martkets